Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

dr hab. Magdalena Ruta prof. UJ

prof. UJ w Zakładzie Historii Judaizmu i Literatur Żydowskich; pokój 29; e-mail: magdalena.ruta@uj.edu.pl

Absolwentka Instytutu Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz licznych kursów z zakresu historii i kultury języka jidysz, m.in. w Instytucie Studiów Żydowskich Uniwersytetu Wiedeńskiego (1991-1993), seminarium poświęconego językowi, kulturze i literaturze jidysz  Oxford Center for Yiddish Studies (1995), seminarium na temat literatury i języka jidysz w Strassburgu (2004), seminarium dla nauczycieli jidysz Instytut Studiów Żydowskich Uniwersytetu Wileńskiego (2005). W 2001 roku obroniła na Wydziale Filologicznym UJ pracę doktorską pt. Dwujęzyczność i dwukulturowość w literaturze. Przypadek Kalmana Segala (promotor: prof. dr hab. Krystyna Pisarkowa). W 2012 roku uzyskała na tym samym wydziale stopień doktora habilitowanego za publikację Bez Żydów? Literatura jidysz w PRL o Zagładzie, Polsce i komunizmie, Kraków-Budapeszt 2012. Od roku 2019 na stanowisku profesora UJ.

Członkini następujących stowarzyszeń naukowych: Polskie Towarzystwo Studiów Żydowskich (od 1996, 2007-2018 sekretarz, od 2018 – prezeska); Komisja Historii i Kultury Żydów Polskich przy Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie (od 2003; od 2016 – wiceprzewodnicząca); Polskie Towarzystwo Studiów Jidyszystycznych (od 2010; 2010-2016 członkini Zarządu, 2016-2019 – prezeska).

Sprawowane funkcje:

- członkini Kapituły Nagrody Shenkera IJUJ (od 2017) oraz Kapituły Nagrody im. J.A. Gierowskiego i Ch. Shmeruka (od 2018).

- zastępca redaktora naczelnego pisma PTSŻ „Studia Judaica. Półrocznik” (od 2018; członek redakcji od 2016).

Współrealizatorka i kierowniczka następujących grantów:

- wykonawczyni w grancie NPRH 11H 16 0215 84 pt. Kanon literatury wspomnieniowej Żydów polskich, kierownik  prof. Marcin Wodziński (2018-2022);

- wykonawczyni w grancie NPRH 11H 18 0376 86  pt. Łódzka awangarda jidysz, kierownik prof. Krystyna Radziszewska (2018-2023);

- wykonawczyni w grancie NPRH 2/H11/81/2012 pt. Kultura i literatura łódzkich Żydów 1918-1950. Krytyczna edycja źródeł, kierownik prof. Krystyna Radziszewska (2012-2018);

- kierowniczka grantu NPRH nr 0144/NPRH3/H31/82/2014, pt. Publikacja przekładu pracy M. Ruty Bez Żydów? Literatura jidysz w PRL o Zagładzie, Polsce i komunizmie (Kraków 2012, s. 453) w serii: Studies in Jewish Civilisation in Poland wydawanej przez Jagiellonian University Press  (2014-2017);

- wykonawczyni w grancie NPRH nr 0134/NPRH2/H12/81/2013, pt. Pogromy. Przemoc kolektywna wobec Żydów na ziemiach polskich w XIX-XX wieku i jej wpływ na relacje polsko-żydowskie. Historia, pamięć, tożsamość, kierownik dr Artur Markowski (2013-2016);

- kierowniczka grantu Translation of Important Texts przyznanego przez Rothschild Foundation Europe (Hanadiv) na przygotowanie dwujęzycznej antologii poezji jidysz w powojennej Polsce pt. Nie nad rzekami Babilonu / Niszt baj di tajchn fun Bowl (2008-2011);

Laureatka następujących stypendiów i nagród:

- Professor Bernard Choseed Memorial Fellowship w YIVO Institute for Jewish Research w Nowym Jorku, USA,  kwerenda biblioteczna (2008);

- stypendium im. Josepha Conrada (British Council) w Instytucie Studiów Żydowskich University College London na kwerendę biblioteczną (2004);

- roczne stypendium im. A. Krzyżanowskiego, Uniwersytet Jagielloński (2002-2002);

- stypendium Rządu Austrii oraz Instytutu Nauk o Człowieku w Wiedniu na studia w Instytucie Studiów Żydowskich Uniwersytetu Wiedeńskiego (1991-1993);

- nagroda Rektora UJ.

Zainteresowania naukowe: dwujęzyczność w literaturze; literatura polsko-żydowska; historia nowoczesnej literatury jidysz, zwł. w powojennej Polsce; obraz Polski, relacje polsko-żydowskie w literaturze żydowskiej; literatura Zagłady; piśmiennictwo polskich pisarzy jidysz ocalałych w ZSRR (literatura uchodźcza z okresu II wojny światowej).

 

Monografie

Without Jews? Yiddish Literature in People’s Republic of Poland on the Holocaust, Poland and Communism, Kraków, 2017, ss. 449.

Bez Żydów? Literatura jidysz w PRL o Zagładzie, Polsce i komunizmie, Wydawnictwo Austeria, Kraków-Budapeszt 2012, ss. 454.

Pomiędzy dwoma światami. O Kalmanie Segalu, Księgarnia Akademicka, Kraków 2003, ss. 225.

Tomy redagowane

Nowe życie? Antologia literatury jidysz w powojennej Łodzi (1945–1949), wybór, redakcja, opracowanie i wstęp Magdalena Ruta, Łódź 2018, ss. 360.

Żydzi i judaizm we współczesnych badaniach polskich, red. Magdalena Ruta (wraz ze Stefanem Gąsiorowskim), Kraków 2017, ss. 326.

Niszt ojf di tajchn fun Bowl. Antologie fun der jidiszer poezje in nochmilchomedikn Pojln / Nie nad rzekami Babilonu. Antologia poezji jidysz w powojennej Polsce, wybór, przeł., wstęp i red. Magdalena Ruta, część jidysz pod red. Marka Tuszewickiego, Kraków 2012, ss. 480.

Under the Red Banner. Yiddish Culture in the Communist Countries in the Post-War Era, red. Magdalena Ruta (wraz z Elvirą Grözinger, Wiesbaden 2008, ss. 268.

Nusech Pojln. Studia z dziejów kultury jidysz w powojennej Polsce, red. Magdalena Ruta, Kraków-Budapeszt 2008, ss. 356.

Artykuły

“We Were Slaves”: Deportation to a Soviet Forced Labor Camp during WWII as Depicted in the Memoirs of the Polish-Yiddish Writer Avrom Zak, “Jewish Quartelry Review” zima 2021, vol. 111, nr 1, s. 130-154.

Relacje polsko-żydowskie we wspomnieniach Awroma Zaka, jidyszowego twórcy „ocalałego na Wschodzie”. Rozpoznania wstępne, [w:] Kultura: literatura, sztuka i nauka w XX wieku, red. Zofia Trębacz, Warszawa 2020, s. 103-129 (seria: Stosunki polsko-żydowskie, t. 2).

Gułag poetów. Doświadczenie uchodźstwa, łagrów i tułaczki na terenie ZSRR w twórczości polskich pisarzy języka jidysz lat 1939–1949, [w:] Syberiada Żydów polskich. Losy uchodźców z Zagłady, red. Katarzyna Friedla i Lidia Jurek-Zessin, Warszawa 2020, s. 307-337.

(Nie)obecny w przekładzie – (nie)obecny w pamięci? Refleksje na temat najnowszych przekładów na język polski poezji Eliasza Rajzmana, szczecińskiego twórcy języka jidysz, „Rocznik Komparatystyczny / Comparative Yearbook” 2019, t. 9, s. 165-186.

Literatura jidysz w powojennej Łodzi – twórcy, teksty i konteksty [wstęp], [w:] Nowe życie? Antologia literatury jidysz w powojennej Łodzi (1945–1949), red. Magdalena Ruta, Łódź 2018, s. XIII-XXIV.

Pogrom kielecki w jidyszowej twórczości polskich Żydów ocalałych z Zagłady, [w:] Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, t. 1: Literatura i sztuka, red. Sławomir Buryła, Warszawa 2018, s. 95-123.

„Asy czystej rasy”? Samuela Jakuba Imbera spojrzenie na relacje polsko-żydowskie, „Studia Judaica” 2018, t. 21, nr 2 (42), s. 253-278.

‘Nusekh Poyln’ and the ‘New Jewish Man’. The Image of the Jewish Communist in Yiddish Literature of Post-War Poland, „Scripta Judaica Cracoviensia” 2018, nr 16, s. 133-142.

Słowo od tłumaczki drugiego rękopisu, [w:] Zalman Gradowski, Znajduję się w sercu piekła. Notatki więźnia Sonderkommando odnalezione w Auschwitz, przeł. Magdalena Ruta, Magdalena Siek, Oświęcim 2017, s. 159-163.

Jidyszowe źródła do badania historii i kultury częstochowskich Żydów w pierwszej połowie XX wieku. Rekonesans, [w:] Dzieje ludności żydowskiej w regionie częstochowskim w XIX i pierwszej połowie XX wieku, red. Jerzy Mizgalski, Janusz Spyra, Częstochowa 2017, s. 187-200.

Wprowadzenie do przekładu „Drzewa życia” (z Joanną Lisek), „Midrasz” 2016, nr 1, s. 10-14.

Słowo od tłumaczek (z Joanną Lisek), [w:] Chava Rosenfarb, Drzewo życia, tom pierwszy: Rok 1939, przeł. Joanna Lisek, Magdalena Ruta, red. Joanna Podolska, Łódź 2015, s. 547-550.

So kommen die Juden in Europe zurück. Antworten auf den Holocaust in der Lyrik polnischer Juden 1941–1948, „Scripta Judaica Cracoviensia” 2015, nr 13, s.155–172. 

Słoń Trombeser, czyli obecność Tuwima w kulturze jidysz powojennej Polski (1946-1968), [w:] Żydowskie konteksty Juliana Tuwima, red. Monika Adamczyk-Garbowska, Lublin, 2015, s. 63-78.

The Earth Hurts Me: On the Poetry of Hadasa Rubin, [w:] Women Writers of Yiddish Literature. Critical Essays, red. Rosemary Horowitz, Jefferson, North Carolina, 2015, s. 208-229. 

Przerwany wiersz. Literatura jidysz w powojennych Niemczech (artykuł recenzyjny), „Kwartalnik Historii Żydów” 2014, nr 4, s. 811-818.

Yiddish Culture in Poland after the Holocaust (z Joanną Nalewajko-Kulikov), [w:] Jewish Presence in Absence. The Aftermath of the Holocaust in Poland, 1944-2010, przeł. Grzegorz Dąbkowski, Jessica Taylor-Kucia, red. Monika Adamczyk-Garbowska, Feliks Tych, Jerusalem 2014, s. 327-352.

From Jewish Culture to Culture about Jews (z Moniką Adamczyk-Garbowską), [w:] Jewish Presence in Absence. The Aftermath of the Holocaust in Poland, 1944-2010, przeł. Grzegorz Dąbkowski, Jessica Taylor-Kucia, red. Monika Adamczyk-Garbowska, Feliks Tych, Jerusalem 2014, s. 823-846.

Responses to the Holocaust in Polish and Yiddish Literature (z Moniką Adamczyk-Garbowską), [w:] Jewish Presence in Absence. The Aftermath of the Holocaust in Poland, 1944-2010, przeł. Grzegorz Dąbkowski, Jessica Taylor-Kucia, red. Monika Adamczyk-Garbowska, Feliks Tych, Jerusalem 2014, s. 353-394.

„Nusech Pojln” czy „Jecijes Pojln”? Literackie dyskusje nad żydowską obecnością w powojennej Polsce (1945-1949), „Kwartalnik Historii Żydów” 2013, nr 2, s. 272-285.

Przyszłość należy do kobiet? Obraz kobiet w prozie Lili Berger na tle literatury jidysz w powojennej Polsce, [w:] Naruszone granice. O  kondycji ludzkiej w dwóch przestrzeniach kulturowych – polskiej i żydowskiej XX wieku, red. Monika Szabłowska-Zaremba, Lublin 2013, s. 105-122.

Poyln, Poyln. Few Remarks on the Last Chapter of Yiddish Culture in Poland (1945-1968), „Kwartalnik Historii Żydów” 2013, nr 3 (247), s. 548-560.

Introduction, [w:] Nie nad rzekami Babilonu / Niszt af di tajch fun Bowl, wybór, przeł. i red. Magdalena Ruta, red. części jidysz – Marek Tuszewicki, Kraków 2012, s. XXXIII-XLVIII.

Żydowskie matki, żony i córki w literaturze jidysz powojennej Polski, [w:] Oblicza płci. Literatura, red. Małgorzata Karwatowska i Jolanta Szpyra-Kozłowska, Lublin 2012, s. 169-179.

„Cóż winna jest ziemia, że ciemne upiory są tutaj nieśmiertelne…” Polacy w powojennej literaturze jidysz (1945-1968)”, „Teksty Drugie” 2012, nr 1-2, s. 227-241.

„Tlomacke 13” in Erinnerungen von Schriftstellern und Journalisten jiddischer Sprache, “Convivium. Germanistisches Jahrbuch Polen” 2011, s. 11-32.

Kultura jidysz po II wojnie światowej (z Joanną Nalewajko-Kulikov), [w:] Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944-2010, red. Feliks Tych i Monika Adamczyk-Garbowska, Lublin 2011, s. 245-282.

Literatura polska i literatura jidysz wobec Zagłady (z Moniką Adamczyk-Garbowską), [w:] Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944-2010, red. Feliks Tych i Monika Adamczyk-Garbowska, Lublin 2011, s. 305-338.

Od kultury żydowskiej do kultury o Żydach (z Moniką Adamczyk-Garbowską), [w:] Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944-2010, red. Feliks Tych i Monika Adamczyk-Garbowska, Lublin 2011, s. 715-732.

Literatura miejscem negocjowania tożsamości? Obraz relacji polsko-żydowskich w pisarstwie Kalmana Segala na tle literatury jidysz, [w:] Żydowski Polak, polski Żyd. Problem tożsamości w literaturze polsko-żydowskiej, red. Alina Molisak i Zuzanna Kołodziejska, Warszawa 2011, s. 112-127.

„Słyszę oczyma, widzę palcami, czuję ciałem pozbawionym skóry”. Poezja Hadasy Rubin z lat 1953-1957, [w:] Nieme dusze? Kobiety w kulturze jidysz, red. Joanna Lisek, Wrocław 2010, s. 257-282.

Tu jest nasza Jerozolima – Jerozolima obłąkanych. O pisarstwie Kalmana Segala, [w:] Ślady obecności, red. Sławomir Buryła i Alina Molisak, Kraków 2010, s. 187-212.

A Tale of the Murdered Shtetl: The Image of the Shtetl in Yiddish Literature in Post-War Poland, “European Judaism. A Journal for the New Europe” jesień 2009, t. 42, No. 2, s. 129-144.

Z dziejów leksykografii polsko-żydowskiej – czyli o potrzebie stworzenia nowego słownika dla Polaków, [w:] Ewa Geller, Jidyszland: polskie przestrzenie, Warszawa 2008, s. 85-103.

„Przez cień i blask”. Twórczość poetycka Binema Hellera w Polsce Ludowej (1947-1957), [w:] Żydzi i judaizm we współczesnych badaniach polskich, t. IV, red. Krzysztof Pilarczyk, Kraków 2008, s. 407-422.

The Principal Motifs in Yiddish Literature in Poland (1945-1949): Preliminary Remarks, [w:] Under the Red Banner. Yiddish Culture in the Communist Countries in the Post-War Era, red. Elwira Grözinger i Magdalena Ruta, Wiesbaden 2008, s. 165-183.

The Image of Homeland in the Poetry of Polish Jews Rescued in the East (1939-1949), [w:] Jews and Slavs, seria: Jews, Poles and Russians. Jewish-Polish and Jewish-Russian Contacts, t. 21, red. Wolf Moskovich i Irena Fijałkowska, Jerusalem-Gdańsk 2008, s. 151-172.

Der Einfluss von politischen Veränderungen auf die jiddische Kultur in Polen in den Jahren 1946–1949 im Spiegel der Monatschrift „Yidishe Shriftn”, „Scripta Judaica Cracoviensia” 2007, nr 5, s. 65-75.

Yiddish Literature and Communism in Postwar Poland: The Poetry of Kalman Segal, Moshe Shklar and Paltiel Tsibulski, [w:] Iggud: Selected Essays in Jewish Studies, vol. 3: Languages, Literatures, and Arts, red. Tamar Alexander i in., Jerusalem 2005, s. 35-56.

Mogę zaprzeczać istnieniu Boga, ale nie mogę przestać być Żydem…” Problem tożsamości w powieściach „Dwór” i „Spuścizna” Isaaca Bashevisa Singera, [w:] Biłgoraj, czyli raj. Rodzina Singerów i świat, którego już nie ma, red. Monika Adamczyk-Garbowska i Bogusław Wróblewski, Lublin 2005, s. 193-206.

„Taniec demonów”, czyli wizja świata w literackie biografii Hinde Ester Kreitman, [w:] Biłgoraj, czyli raj. Rodzina Singerów i świat, którego już nie ma, red. Monika Adamczyk-Garbowska i Bogusław Wróblewski, Lublin 2005, s. 149-160.

Preliminary Remarks on Yiddish Culture in Poland, 1945-1968, „Scripta Judaica Cracoviensia” 2004, nr 2, s. 61-70.

In Quest of Identity – Kalman Segal, [w:] Jews in Silesia, red. Marcin Wodziński i Janusz Spyra, Kraków 2001, s. 307-320.

Przekłady literackie z języka jidysz (wydania książkowe)

Mojsze Szklar, Kiedy ziemia płonęła, Kraków 2019.

Nowe życie? Antologia literatury jidysz w powojennej Łodzi (1945–1949), red. Magdalena Ruta, Łódź 2018 (przekład 107 z 310 stron).

Ojzer Warszawski, Szmuglerzy (z Moniką Adamczyk-Garbowską), wstęp Monika Adamczyk-Garbowska, Magdalena Ruta, Sochaczew-Lublin 2018, s. 17-295.

Zalman Gradowski, Znajduję się w sercu piekła. Notatki więźnia Sonderkommando odnalezione w Auschwitz, Oświęcim 2017, ss. 163 (przeł. z Magdaleną Siek. Przekład autorstwa M. Ruty: s. 61-153, tj. 67% tekstu).

Chava Rosenfarb, Drzewo życia, tom trzeci: Lata 1942-1944 [wydanie krytyczne powieści] (przeł. z Joanną Lisek, Markiem Tuszewickim, Natalią Krynicką), red. Joanna Podolska, Danuta Szajnert, Łódź 2017, s. 605.

Chava Rosenfarb, Drzewo życia, tom drugi: Lata 1940-1942 [wydanie krytyczne powieści] (przeł. z Markiem Tuszewickim, Natalią Krynicką, Joanną Lisek), red. M. Ruta (z Joanną Podolską i Danutą Szajnert), Łódź 2016, ss. 631.

Chava Rosenfarb, Drzewo życia, tom pierwszy: Rok 1939 [wydanie krytyczne powieści] (przeł. z Joanną Lisek), red. Joanna Podolska, Łódź 2015, ss. 560.

Nie nad rzekami Babilonu. Antologia poezji jidysz w powojennej Polsce / Niszt af di tajch fun Bowl. Antologie fun der jidiszer poezjie i nochmilchomedikn Pojln, wybór, przeł., red. i wstęp Magdalena Ruta, Kraków 2012, ss. 480.

Josif Burg, Okruchy (wybór opowiadań), Sejny 2001, ss. 189.

Podwójny portret, 1939-1956. Wspomnienia polskich Żydówek z sowieckiej Rosji, ogólnopolska konferencja naukowa: Kobieta żydowska – nowe badania i perspektywy badawcze, Polskie Towarzystwo Studiów Żydowskich (IV 2021).

Relacje polsko-żydowskie we wspomnieniach Awroma Zaka, jidyszowego twórcy „ocalałego na Wschodzie”. Rozpoznania wstępne, ogólnopolska konferencja naukowa: Związani historią. Stosunki polsko-żydowskie na ziemiach polskich, Żydowski Instytut Historyczny im. E. Ringelbluma w Warszawie  (XI 2018).  

Fate of the Polish Jews in the Soviet Union (1939-1945) as presented in literature of Polish-Yiddish writers saved in the East, międzynarodowe warsztaty GEOP: Deported, Exiled, Saved. History and Memory of Polish Jews in the Soviet Union, 1940-1959, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie (X 2018).          

Knekht zaynen mir geven. Deportation to Soviet Forced Labor Camp during WW2 as Presented in Memoirs of Polish-Yiddish Writer Avrom Zak, XI Międzynarodowy Kongres European Association for Jewish Studies (EAJS): Searching for Roots of Jewish Tradition, Kraków, Uniwersytet Jagielloński (VII 2018).    

Nusekh Poyln and the „new Jewish man”. The image of the Jewish communist in Yiddish literature of post-war Poland, międzynarodowa konferencja: New Approaches to the History of the Jews under Communism, Institute of Contemporary History, Czech Academy of Sciences w Pradze (V 2017).